Complicaties en risicofactoren

Hoofdstuk 1.5 van de afstudeerscriptie acupunctuur over de darmziekte Colitis ulcerosa. In dit hoofdstuk vindt u de risicofactoren en complicaties die bij deze ziekte kunnen ontstaan. Behandelen met reguliere medicatie die ontstekingen remt en symptomen onderdrukt. Is een operatie noodzakelijk, de psychologische aspecten en zowel voeding als supplementen.

1.5 Complicaties


Ernstige complicaties die bij colitis ulcerosa kunnen ontstaan zijn een zogenoemd toxisch megacolon, perforatie, hevige bloeding en een coloncarcinoom (darmkanker). Bij patiënten met een pancolitis, ofwel ontsteking van het gehele colon, is de kans op het krijgen van een toxisch megacolon het grootst. Een toxisch megacolon betekent acute uitzetting (dilatatie) van de darm met mogelijk perforatie.
Door de zeer ernstige ontsteking kan de peristaltiek - de wormvormige samentrekking - van de dikke darm verminderen en een ileus veroorzaken. Een ileus staat voor het onvermogen van de darm om de darminhoud ofwel ontlasting (feces) in de richting van de anus voort te bewegen. Een uitzetting van de darm is hiervan het gevolg, wat tot perforatie van de darm kan leiden die uitmondt in een levensgevaarlijke situatie. Meestal leidt deze complicatie er toe dat men tot een totale colectomie moet overgaan. Een colectomie is een gedeeltelijke of gehele verwijdering (excisie) van het colon. Een zeer zware bloeding kan ook tot ernstige levensbedreigende situaties leiden zoals shock en zware bloedarmoede.

Risicofactoren


Het risico op een coloncarcinoom is het grootst wanneer de gehele dikke darm is aangetast en de ziekte langer dan 10 jaar bestaat, ongeacht of deze ziekte wel of niet actief is. Preventief is het dan noodzakelijk om met een endoscopisch onderzoek regelmatig de dikke darm te controleren en tevens biopsie - onderzoek van stukjes weefsel (biopt) - uit te voeren.
Verder zie je bij colitis ulcerosa soms een verband met andere aandoeningen zoals gewrichtsontstekingen (artritis), ontsteking van het oogwit (episcleritis) en ontstoken huidbultjes (erythema nodosum). Ook kan naast deze ziekte een leverziekte voorkomen zoals primaire scleroserende cholangitis (PSC). Wanneer er als gevolg van colitis ulcerosa een opvlamming van de symptomen optreedt kan een patiënt in sommige gevallen van bovengenoemde aandoeningen last krijgen.

1.6 Prognose


Over het algemeen is de prognose op langere termijn gezien goed. Met of zonder operatie zal een colitis ulcerosa-patiënt net zo lang leven als andere mensen. Wel moet de patiënt levenslang onder controle blijven omdat er toch risicovolle factoren aanwezig zijn. Factoren als een ongezonde levensstijl qua voeding, te weinig rust, te veel stress en emoties hebben wel degelijk invloed op deze ziekte. Kortom jezelf in acht nemen is zeer belangrijk om opvlammingen van dit ziektebeeld zo veel mogelijk te voorkomen.

1.7 Behandeling


Het behandelen zal gericht zijn op het remmen van ontstekingen en moduleren van het immuunsysteem. Er zijn hiervoor verschillende medicijnen op de markt.

1.7.1 Medicatie


De medicatie bestaat uit ontstekingsremmers of immuunmodulerende geneesmiddelen. Het hangt uiteraard van de ernst van het ziektebeeld af welke medicatie er gebruikt gaat worden. Bij de milde vormen is het gebruik van medicatie tamelijk beperkt.

Ontstekingsremmende medicatie:
  • Salazopyrine:
    Dit is één van de eerste middelen die voor inflammatoire darmziekten werd voorgeschreven. Het is een combinatie van twee "gebonden" substanties te weten een antibioticum (sulfapyridine) en een '5-ASA' of 5-aminosalicylzuur-groep. Deze medicatie is werkzaam bij milde tot matige vormen van colitis ulcerosa. Hiermee kan een aanval of opstoot onder controle worden gebracht en met een onderhoudsdosering aanvallen voorkomen worden.
    Bijwerkingen zijn o.a. hoofdpijn, braakneiging en maagklachten. Wanneer de medicatie met de maaltijden wordt ingenomen verminderen de klachten aanzienlijk. Een andere bijwerking van deze medicatie is dat de opname van foliumzuur wordt afgeremd. Foliumzuur is belangrijk bij de aanmaak van rode bloedcellen en zenuwcellen. In dit geval is het belangrijk om naast het gebruik van Salazopyrine foliumzuurtabletjes voor te schrijven. Kan ook gebruikt worden als lavement maar dan bij ontstekingen die zich beperken tot de endeldarm of bij een linkszijdige colitis.

  • Mesalazine:
    Mesalazine, 5-aminosalicylzuur of 5-ASA. Merknamen: Pentasa, Claversal, Colitofolk en Asacol. Het 5-ASA-deeltje van de hierboven genoemde Salazopyrine wordt afzonderlijk gesynthetiseerd en op een bepaalde manier in capsules verpakt. Dit heeft als voordeel dat de capsules ervoor zorgen dat de medicatie uit de capsules vrijkomt op de plaats waar de ontsteking zich bevindt. Het proces heet "sustained release" ofwel geleidelijk vrijmaken. Voor de behandeling van de aanvallen is een dosis van 2 tot 4 gram benodigd. Om aanvallen te voorkomen kan men met de helft van deze dosering volstaan.
    Deze capsules hebben weinig bijwerkingen, zeker als ze bij de maaltijd ingenomen worden. In een aantal gevallen kan bij langdurig gebruik haaruitval optreden. Deze medicatie is ook te verkrijgen als lavementen en zetpillen. De werking hiervan is wat directer van aard.

  • Corticosteroïden:
    Deze corticosteroïden zijn chemisch afgeleid van het hormoon cortison dat wordt geproduceerd in de bijnieren. Dit hormoon moet alle lichaamssystemen bijstaan in stress- en ziektesituaties en wordt ook wel het stress-hormoon genoemd. Corticosteroïden hebben helaas heel veel bijwerkingen maar zijn wel de meest krachtige en snel werkende middelen voor het behandelen van inflammatoire darmziekten. Het is zogezegd eigenlijk een paardenmiddel. Deze medicatie wordt voorgeschreven bij zwaar zieke mensen met colitis ulcerosa, dit naast de al hierboven genoemde medicatie.
    Eén van de bijwerkingen is dat de bijnieren stilgelegd worden. De dosis zal dan langzamerhand verlaagd dienen te worden om de bijnieren zodoende de kans te geven hun werk weer te hervatten. Ontkalking van het beendergestel is ook een bijwerking die meer risico geeft op botbreuken. De vetverdeling in het lichaam verandert en hoge bloeddruk en suikerziekte kunnen ontstaan. Deze medicatie wordt meestal in de vorm van pilletjes voorgeschreven. Ook zie je deze medicatie in de vorm van lavementen of zetpillen, nuttig bij ontstekingen van het laatste stuk van het colon.


Immuunmodulatoren:
  • Azathioprine (Immuran) en 6-mercaptopurine (Purinethol):
    Dit is een medicatie die de lichaamsafweer afremt om op deze wijze de ontstekingsprocessen in de darm af te zwakken. Het wordt voorgeschreven als vervanging bij patiënten die langdurig cortison dienden te gebruiken om zodoende een langdurige verbetering van klachten en een stabiele periode te bereiken. Deze medicatie werkt meestal pas na 8 tot 12 weken en dient overbrugd te worden met de inname van cortison. Bijwerkingen zijn een daling van het aantal witte bloedcellen, soms ook van de bloedplaatjes. Bij een aantal patiënten treedt ontsteking van de alvleesklier en een allergische reactie op. Soms komen ook afwijkingen bij levertesten voor.
Medicatie voor bestrijding van de specifieke symptomen:
  • Diarree:
    Diarree kan naast de ontstekingsremmende geneesmiddelen behandeld worden met Imodium. Werkt dit middel onvoldoende dan wordt op Laudanum-druppels, een afgeleide van morfine, overgeschakeld.
  • Darmkrampen:
    Hierbij kunnen spasmolytica ingezet worden zoals Duspatalin, Spasmomen en Spasmonal etc. Ze zijn nuttig als bij een imflammatoire darmziekte de ontsteking overprikkelbaarheid en krampen veroorzaakt.
Behandeling van complicaties, bloedarmoede:

Door langdurige bloedingen ontstaat vaak een tekort aan rode bloedcellen, waardoor bloedarmoede of anemie ontstaat. Het is dan noodzakelijk om preparaten te gebruiken om het ijzergebrek te verhelpen. Deze hebben zeker in de reguliere sector ook weer bijwerkingen zoals obstipatie. In het alternatieve circuit is mijns inziens een ijzergebrek beter te behandelen met een supplement wat geen bijwerkingen geeft.

1.7.2 Operatie, wanneer opereren?


Een operatie is bij colitis ulcerosa soms onvermijdelijk om de volgende redenen:
  • wanneer de medicatie niet voldoende werkt en/of de bijwerkingen hiervan onaanvaardbaar zijn.
  • bij acute complicaties zoals toxisch megacolon, waarbij perforatie van de darm een groot risico is door een vernauwing of afsluiting.
  • bij oncontroleerbaar zware bloedingen waarbij de gezondheid ernstige schade ondervindt.
  • bij kwaadaardige ontaarding of een vermoeden daarvan (dysplasie).
Bij het operatief behandelen van colitis ulcerosa wordt meestal de gehele dikke darm, inclusief de endeldarm verwijderd. Soms wordt er een tijdelijk stoma, ofwel kunstmatige uitgang voor de ontlasting, aangelegd. Wanneer het mogelijk is laat men een klein stukje van de endeldarm staan, waar de dunne darm aan vastgemaakt wordt. Er wordt een zogenoemde pouch aangelegd, een zakje van weefsel van de dunne darm waarin de ontlasting tijdelijk kan worden opgevangen. Op die manier wordt de functie van de endeldarm overgenomen. Op deze wijze kan de ontlasting niet meteen het lichaam uitstromen. Een nadeel is dat deze dunner is waardoor men meerdere keren per dag stoelgang heeft.

Een operatietechniek van de laatste tijd is de zogenaamde INRA ofwel 'ileo neo rectale anastomose' techniek. De dikke darm wordt verwijderd en vervolgens wordt de dunne darm aan de endeldarm vastgehecht. Hierbij wordt tevens het zieke weefsel van de endeldarm vervangen door gezond weefsel van de dunne darm. Indien de endeldarm en anus ernstig zijn aangetast zal men echter over moeten gaan tot een volledige ileostomie. Door algehele verwijdering van de dikke darm en het aanleggen van een stoma en dergelijke is de patiënt meestal volledig genezen van colitis ulcerosa.

1.8 Psychologische aspecten


Jaren geleden had deze ziekte een psychosomatisch stempel. Er zijn wel psychosomatische factoren bij colitis ulcerosa betrokken. Lichaam en geest zijn onafscheidelijk met elkaar verbonden. De onzekerheid, angst en spanning (psychische toestand) hebben een invloed op de fysieke aspecten. Temeer daar het maag/darmstelsel onder het orthosympathische en parasympathische zenuwstelsel valt. Andersom heeft een lichamelijke ziekte weer invloed op de geestelijke toestand van een patiënt. Bij chronische ziekten ontstaan vaak gevoelens van depressie en/of hopeloosheid. Er is van de patiënt een grote flexibiliteit nodig omdat de ziekte zeer wispelturig is, een onverwacht karakter heeft en dus moeilijk is te voorspellen. Een goede begeleiding op fysiek en psychisch niveau is dan ook eigenlijk onontbeerlijk ...

1.9 Voeding, regulier en orthomoleculair


Reguliere voeding:
Bij colitis ulcerosa is volgens de reguliere richtlijnen de ziekte niet te genezen maar met een juist dieet kunnen de symptomen wel verlicht worden. Het gebruik van onoplosbare vezels zoals in noten, zemelen, zaden en mais is af te raden. Oplosbare voedingsvezels zoals in fruit en gekookte groene bladgroenten zijn uitstekend en kunnen zeer heilzaam zijn. Vette vis zoals zalm, sardines en makreel voor een voldoende hoeveelheid vitamine D is zeer belangrijk. Deze vitamine neemt in de dikke darm een belangrijke plaats in omdat deze een rol speelt bij de botstofwisseling. Volgens de laatste inzichten - orthomoleculair - ook bij auto-immuunziektes. Bij diarree kan het nuttig zijn mineraalrijke voeding te gebruiken.

Ook voedsel met de in vet oplosbare vitamines nemen een zeer belangrijke plaats in. Samengevat is een goede voeding zeer belangrijk. Voldoende eiwitten, calorieën, de vitamines A, C, D, B12 en foliumzuur, de mineralen calcium, ijzer en zink zijn van groot belang wanneer men herstelt van een aanval of juist preventief om deze te voorkomen. Door goede voeding kan je zorgen dat je lichaam in een goede conditie is en blijft. Hierdoor is de kans op reciditieven, ofwel het opnieuw optreden van verschijnselen van de ziekte, kleiner.

Orthomoleculaire voeding:
Vanuit de orthomoleculaire geneeskunde wordt gesteld dat de ziekte colitis ulcerosa nog niet geheel verklaard is. Naast genetische en immunologische factoren wordt over exogene invloeden zoals b.v. bacteriële- en virale infecties, levenswijze en voeding van gedachten gewisseld. Verder wordt er nog wel gesproken over parasieten, kleine haakwormen die zich vastzuigen aan de wand van de dikke darm, waardoor ook snel bloedingen kunnen ontstaan.

In de orthomoleculaire geneeskunde spreekt men over het belang van het gebruik van omega-3 vetzuren, die veel eicosanoïden bevatten. Tot de eicosanoïden behoren de vetoplosbare substanties te weten leukotriënen, prostaglandinen en tromboxanen. Deze spelen een belangrijke rol bij de immuniteit van het lichaam. Verder kunnen de verbeteraars van de darmflora van belang zijn, daar die op hun manier de immuniteit helpen te verbeteren. Bij ernstige en/of langdurige diarree is het belangrijk om na te gaan of er geen mineraaltekorten bestaan. Van belang is voeding rijk aan:
  • omega-3 vetzuren, vitamine A, C, E en het spoorelement selenium (antioxidanten),
  • foliumzuur (tekorten door medicatie),
  • zink en ijzer (veel bloedverlies),
  • vitamine D en calcium (in verband met de corticosteroïden).
Ook wordt er wel gesproken over Butyrat, een kortketenig vetzuur. Deze is van belang bij de handhaving van de integriteit en immuniteitsfunctie van de darm door versterking van de darmmucosa. Door operaties kan er een tekort aan L-Glutamine ontstaan. L-Glutamine is een onontbeerlijke stof voor de handhaving van een normale functie van de darmen. Een gebrek leidt tot een gestoorde barrièrefunctie van de darm, zodat toxines en kiemen van bij voorbeeld schimmels uit de darmwand kunnen treden.