Differentiatie pathologische syndromen II

Hoofdstuk 2.5 van de door Arda geschreven scriptie over de inflammatoire darmziekte Colitis ulcerosa. Dit was een verplicht item voor het afronden van de opleiding acupunctuur. In dit hoofdstuk de differentiatie van pathologische syndromen, tweede deel, volgens de traditionele Chinese geneeskunde ofwel TCM. Het differentiëren gebeurt volgens de Zes Divisies, externe en interne - de emoties betreffende - oorzaken van ziekte, de interne organen en de Qi Jing Ba Mai. Tot slot hier de conclusie pathologie van deze ziekte.

2.5 Differentiatie, de Zes Divisies


Het Yang Ming stadium volgt uit het Tai Yang stadium door een aanval van uitwendige oorsprong, te weten een aanval van Koude en/of Wind. Dit stadium wordt gekenmerkt door inwendige penetratie van de pathogene factor naar de meridianen en de organen Maag en de Dikke Darm. Kenmerk is de relatieve kracht van zowel de pathogene factor als van de energieën van het lichaam. Een syndroom van Exces is hierop het gevolg. In het Yang Ming stadium heeft de pathogene factor zich omgezet in Warmte. In het geval van colitis ulcerosa behoren de pathogene symptomen tot het stadium van de Yang Ming organen. Hierbij worden de Maag en de Dikke Darm aangetast. Het volheidsgevoel en constipatie die soms kunnen voorkomen bij colitis ulcerosa ontstaan door de pathogene Warmte die de lichaamsvloeistoffen uitput. De vrije circulatie van Qi wordt belemmerd wat op zichzelf pijn geeft. Vanuit Westers medisch oogpunt kan darmontsteking uit dit syndroom voortkomen.
Tong: rood, dik geel en droog tongbeslag. Pols: diep en vol.

2.6 Differentiatie, externe ziekte-oorzaken


Differentiatie volgens externe ziekte-oorzaken, klimaatomstandigheden.

2.6.1 Invasie van Warmte-Vocht


De invasie van Warmte-Vocht is één van de meest voorkomende oorzaken van colitis ulcerosa volgens de TCM.

De Dikke Darm is gevoelig voor een invasie van externe Wamte-Vocht. Warmte-Vocht tast de darmmucosa en de capillairen aan dat leidt tot symptomen als bloed en slijm en pus in de ontlasting. Verdere symptomen die zich hierbij manifesteren zijn buikpijn, diarree, koorts, een zwaartegevoel van het lichaam en de ledematen en een volheidsgevoel in de buik (het abdomen). De hoofdsymptomen zijn diarree met slijm, pus en bloed in de feces (ontlasting). De oorzaak ligt vaak in het excessieve gebruik van vet warm voedsel en de consumptie van alcohol. Emoties als angst en zorgen, die lang aanwezig zijn, genereren ook nog eens Warmte. Meestal ligt er een deficiëntie van de Milt aan ten grondslag.
Tong: rood, plakkerig en geel beslag. Pols: glijdend en snel.

De Milt is eveneens gevoelig voor een externe invasie van Warmte-Vocht. Blootstelling aan vochtig weer kan ook nog eens meewerken aan het ontstaan van Warmte-Vocht. Daar de Milt van droogte houdt is zij extra gevoelig voor deze externe invasie van Warmte-Vocht. Symptomen hierbij zijn: volheidsgevoel in het abdomen, geen eetlust, geelachtige diarree met een vieze geur.
Tong: geel en plakkerig beslag. Pols: glijdend en snel.

2.6.2 Invasie van Koude en/of Wind


Heb ik reeds beschreven in de differentiatie volgens de Zes Divisies, hoofdstuk 2.5. Wanneer er in het Tai Yang stadium niet adequaat wordt gereageerd zal de ziekte zich transformeren tot Hitte in het stadium van de Yang-Ming-organen. Deze kan dan uiteindelijk doordringen tot het Tai-Yin-stadium, waarbij tekens als Milt-Qi/Yang-Xu ontstaan. Bij een langdurig verloop van de ziekte zie je dat deze zich zetelt in het Shao-Yin-stadium, waarbij je Nier-Yang-Xu ziet optreden met de symptomen van waterige diarree in de vroege ochtend. De weerstand neemt steeds verder af en het ontstaan van complicaties is het gevolg hiervan.

2.7 Differentiatie, interne ziekte-oorzaken


Differentiatie volgens interne ziekte-oorzaken, emoties.

2.7.1 Inleiding (emoties)


De TCM is gebaseerd op het concept van de Interne Organen als fysische, mentale en emotionele invloedssferen. Hierin staat centraal de opvatting dat Qi is als materie-energie dat gelijktijdig aanleiding geeft tot fysische, mentale en emotionele fenomenen. Lichaam, Geest en Emoties zijn onderling met elkaar verbonden, waarbij de Organen de belangrijkste invloed hebben. Vergeleken met de Westerse geneeskunde is dit één van de grootste verschillen. De Westerse geneeskunde stelt dat de invloed van de emoties een secundair of een bijkomend effect veroorzaakt, terwijl de Chinese geneeskunde emoties als een integraal en onscheidbaar deel van de invloedssfeer van de Interne Organen beschouwt.

We kennen zeven emoties, namelijk:
  • woede,
  • vreugde,
  • zorgen maken,
  • overdenken,
  • droefheid,
  • angst en
  • emotionele shock.
Deze emoties kunnen een rol spelen bij en tevens van invloed zijn op het ontstaan van de ziekte colitis ulcerosa, maar ook van invloed zijn op het verdere verloop ervan. Wanneer de ziekte je lichaam fysiek uitput kunnen de emoties versterkt worden of juist ontstaan door de ziekte. Van de emoties waarvan ik persoonlijk denk dat ze hier het meest bij betrokken zijn zal ik proberen verbanden te leggen met de uitingsvorm van de ziekte.

2.7.2 Zorgen maken en overdenken (Si)


Indien deze emoties excessief worden, dus b.v. excessief studeren, dan verzwakt de Milt en dat veroorzaakt vermoeidheid, diarree en anorexia. Milt-Xu ontstaat door excessief studeren wat leidt tot vermindering van de transformerende- en transport-functie van de Milt met slijm tot gevolg. Wanneer men hiernaast ook nog eens onregelmatig of snel eet en tijdens de werkzaamheden eet put het de Milt alleen nog maar meer uit. Zorgen maken valt de Milt aan en veroorzaakt stagnatie. Zorgen maken put Milt-Qi uit en veroorzaakt dezelfde pathologieën als b.v. excessief werken.

2.7.3 Angst (Kong)


Angst kan de functies van de Nier aantasten zoals o.a. het beheersen van het Water. De Nier regeert op verschillende manieren de transformerende en transporterende functie van de organische vloeistoffen. De Dikke Darm, ook gelegen in de Onderste Verwarmer, speelt ook een rol bij het scheiden van zuivere en onzuivere vloeistoffen onder controle van de Nier, met name Nier-Yang. Nier-Yang zorgt ook voor de Warmte die nodig is om de Milt haar transformerende en transporterende functie van de organische vloeistoffen uit te kunnen laten voeren. Een andere functie van de Nier is het controleren van de onderste twee openingen. De anus is anatomisch gekoppeld aan de Dikke Darm maar fysiologisch is deze verbonden aan de Nier. Nier-Qi-Xu leidt dan ook tot verlies van de onderste opening (anus) waardoor er diarree kan ontstaan. Ook verwarmt zij de Maag en de Milt om de functie van transport, scheiding en transformatie goed uit te kunnen voeren. De Warmte komt van Ming-Men. Wanneer Ming Men zwak is kunnen de Milt en de Maag hun functies niet goed uitvoeren en ontstaat er diarree en vermoeidheid.

2.7.4 Woede (Nu)


Indien woede gedurende langere tijd aanwezig is kan deze effect hebben op de Lever en zo Lever-Qi en Lever-bloed stagnatie veroorzaken. De Su Wen zegt in hoofdstuk 39: "woede doet het Qi stijgen en veroorzaakt bloedbraken en diarree". Diarree in het geval van dat Lever-Qi de Milt binnendringt. Woede tast vaak ook de Maag en de Milt aan wat het gevolg is van Lever-Qi-stagnatie met name bij woede tijdens etenstijd.

2.7.5 Droefheid/verdriet/loslaten (You en Bei)


De Dikke Darm is het Yang-orgaan binnen het Metaal-Element. Droefheid/verdriet tast het Metaal-Element aan wat ook mede een rol kan spelen. Op fysiek vlak staat de Darm voor loslaten. Op psychisch vlak zal er zeker een verband zijn met het loslaten van emoties.

2.8 Differentiatie syndromen, de interne organen


2.8.1 Inleiding differentiatie


De differentiatie van de syndromen volgens de interne organen lijkt op die van de Vijf-Elementen wat ik heb beschreven in hoofdstuk 2.4. Colitis ulcerosa valt in de TCM onder de categorie diarree met bloed, slijm en pus in de stoelgang. Gaan we vervolgens van deze hoofdsymptomen uit dan kunnen we de hier onder volgende orgaansyndromen beschrijven met de daarbij behorende andere symptomen.

2.8.2 Orgaan-syndromen


Milt-Qi-Xu en Maag-Qi-Xu:
Symptomen: losse stoelgang, soms met slijm, vers bloed in de stoelgang, een verhoogde frequentie van de stoelgang, abdominale distensie (uitrekking in de buik) en vermoeidheid. De Milt-Qi-Xu kan verder leiden tot Milt-Yang-Xu, waarbij je koude ledematen ziet optreden. Leidt dit uiteindelijk door de uitputting tot Nier-Yang-Xu dan zie je hierbij symptomen als een zwakke rug en knieën optreden.
Tong: bleek met gezwollen zijkanten. Pols: zwak.

Nier-Yang-Xu:
Symptomen: diarree in de ochtend, abdominale buikpijn, borrelingen en zwakke rug.
Tong: bleek en tandafdrukken. Pols: zwak en diep.

Warmte-Vocht in de Dikke Darm:
Is reeds beschreven onder het kopje: differentiatie volgens externe ziekte-oorzaken (2.6.1).

Bloedstase in de Dikke Darm:
Symptoom: donker bloed in de ontlasting. Bloedingen door bloedstase ontstaan als het bloed in de vaten en bloed-Luo-meridianen, in dit geval de Dikke Darm, stagneert.
Tong: purper. Pols: koordvormig.

De 'Ling Shu Jing' zegt "als de Organische Vloeistoffen geharmoniseerd zijn in de Middelste Verwarmer worden zij getransformeerd in Bloed. Als het Bloed geharmoniseerd is, vult het eerst en irrigeert het de Bloed-Luo-meridianen, dan gaat het naar de Luo-meridianen en uiteindelijk naar de hoofdmeridianen." [noot 5]

Lever-Qi-stagnatie:
Lever-Qi-stagnatie kan leiden tot Milt- en Maag-Qi-Xu. Symptomen: diarree, bloed en slijm in de ontlasting (door Milt-Qi-Xu), abdominale distentie, mentale depressie en prikkelbaarheid.
Tong: zijkanten kunnen rood zijn. Pols: koordvormig.

2.9 Differentiatie volgens Qi Jing Ba Mai


2.9.1 Du Mai (Zee van Yang-meridianen)


De klinische functies van de Du Mai zijn:
  • tonificeren van Nier-Yang: SI-3 en Bl-62, DU-4 en Bl-23.
  • versterken van de Shen: DU-14, 20 en 24.
  • de Du Mai en Ming Men: verwarmt de Onderste Verwarmer en verwarmt de Milt en de Maag. Is de wortel van de Yuan Qi en assisteert de Nier bij het ontvangen van Qi: DU-4.
  • doven van interne Wind (klaart Hitte).
Bij de klinische manifestaties zien we als symptoom voorkomen: bloed in de stoelgang, één van de belangrijkste symptomen van colitis ulcerosa. Zowel de Nier-, Milt- en Maagfunctie zijn duidelijk betrokken bij colitis ulcurosa. Hierdoor heeft de Du Mai zeker een verband met de symptomen van de ziekte. Punten als SI-3 en BL-62 de openingspunten van Du Mai en DU-4 (Ming Men) zijn heel goed inzetbaar in het geval van ernstige ontwikkelingen in deze ziekte.

2.9.2 Ren Mai (Zee van Yin-meridianen)


De klinische functies van de Ren Mai zijn:
  • beweegt Qi in de Onderste Verwarmer.
  • speelt een rol bij het ontvangen van Nier-Qi.
  • stimuleert de transformatie- en transportfunctie en excretie van vloeistoffen.
  • activeert de Drievoudige Verwarmer.
Hier zien we als symptomen voorkomen: diarree (Milt), bloed in de stoelgang (Dikke Darm) en buikpijn (Maag en Milt), hoofdsymptomen voorkomend bij colitis ulcerosa. Bovengenoemde functies van de Ren Mai zijn allen betrokken bij bovengenoemde symptomen die veel voorkomen bij deze ziekte. Hier zijn punten als LU-7 en KID-6, de openingspunten van de Ren Mai heel goed inzetbaar. De combinatie van REN-12 en DU-20 versterken de Maag en de Milt en helpen om de stemming te verbeteren. REN-9 opent de waterpassages en stimuleert de transformatie van vloeistoffen. Verder zijn bijvoorbeeld:
  • REN-4; reüniepunt Ren Mai, Lever, Milt en Nier en alarmpunt Dunne Darm.
  • REN-5; alarmpunt Drievoudige Verwarmer.
  • REN-10, tonificeert de Milt.
  • REN-12; alarmpunt Maag.
als punten voor behandeling te gebruiken.

2.9.3 Chong Mai


De Chong Mai, Zee van bloed en 12 meridianen en 5 Yin- en 6 Yang-organen heeft als klinische functies:
  • controleert alle Bloed verbindende meridianen (ST-37 en 39).
  • bloed-stase.
  • rebelse Qi (diarree, misselijkheid).
De Chong Mai is verbonden met de Post-natale Qi (ST-30) en de Pre-natale Qi (REN-1, KID-13 en REN-4). Symptomen zijn:
  • bloed in de stoelgang door invasie van Wind (Dikke Darm),
  • borrelingen (Maag),
  • buikpijn (Dikke Darm en Maag),
  • aanhoudende diarree (Milt en Nier) en
  • diarree met bloed in de stoelgang en buikpijn (Lever en Milt).
De openingspunten van de Chong Mai zijn het Luo-punt SP-4 (stopt bloedingen) en Pericard 6 (slechte eetlust en misselijkheid). Een punten formule zoals REN-10, ST-25, KID-6 is voor de behandeling van aanhoudende diarree goed te gebruiken. Punten als KID-14 en 16 zijn punten die Qi en bloed in de abdomen bewegen. KID-16 versterkt de Nieren en reguleert de ingewanden. KID-17 harmoniseert de Maag en de Milt en lost accumulatie op. KID-21 harmoniseert de Maag. Eveneens punten die bruikbaar zijn bij de behandeling van colitis ulcerosa.

2.9.4 Ren Mai- en Chong Mai-syndromen


De gecombineerde Ren Mai- en Chong Mai-syndromen:

Bloedstase in de Ren Mai en Chong Mai:
Symptomen: lage buikpijn, angst en prikkelbaarheid.
Tong: purper. Pols: koordvormig of ruw.

Bloedstase en Vocht in de Ren Mai en Chong Mai:
Symptomen: lage buikpijn en abdominaal zwaartegevoel.
Tong: purper, gezwollen met plakkerig beslag. Pols: koordvormig en glijdend.

Warmte-Vocht in de Ren Mai en Chong Mai:
Symptomen: abdominale pijn, abdominaal zwaartegevoel, slijm in de stoelgang en lichte koorts.
Tong: plakkerig beslag. Pols: glijdend en snel.

2.10 Conclusie pathologie


Samenvattend kan ik zeggen dat colitis ulcerosa een ziekte is die vrij veel in de Westerse samenleving voorkomt. De meest voorkomende oorzaak is een Exces-conditie in de Dikke Darm, zoals Warmte-Vocht met als onderliggende Milt-Qi-Xu die kan leiden tot Milt- en Nier-Yang-Xu. Soms kan er ook een Lever-Qi-stagnatie bij betrokken zijn omdat deze de Milt-Qi uitput.
In enkele gevallen kan bloedstase in de Dikke Darm ook een oorzaak zijn, wat op zich ook weer veroorzaakt kan worden door een Qi-Xu.

Bekijk je het vanuit de Zes Divisies dan zie je dat de symptomen het Yang-Ming orgaansyndroom of het Tai-Yin-syndroom vertegenwoordigen. Bij symptomen als hoge koorts afgewisseld met koude kan je spreken dat de ziekte zich in het stadium van Shao-Yang bevind. Vanuit de Vier Niveaus zie je dat de Qi- en Xue-laag is aangetast en vanuit de Drievoudige Verwarmer dat er een invasie via de Maag en Milt aanwezig is door Warmte-Vocht.
Onderliggende oorzaken kunnen zijn: emoties zoals zich teveel zorgen maken, opgekropte woede, angsten en dergelijke. Verkeerde voeding en excessieve arbeid of jezelf niet in acht nemen veroorzaakt bijvoorbeeld Milt-Qi-Xu. Opgekropte woede veroorzaakt weer Lever-Qi-stagnatie, wat uiteindelijk ook weer kan leiden tot Milt-Qi-Xu.

Voetnoot:
[5] De praktijk van de Chinese geneeskunde, Giovanni Maciocia, hoofdstuk 30 blz. 717.