Voeding en colitis ulcerosa

Hoofdstuk 4 van de door Arda, als afsluiting van de opleiding acupunctuur bij academie Qing-Bai, geschreven scriptie over de darmziekte Colitis ulcerosa. Met deze ziekte van de darm is het best wel belangrijk eens stil te staan bij wat je zoal op je bord schept. In dit vierde en laatste hoofdstuk kruiden en voeding die vocht afdrijft, slijmvlies versterkt, werkt tegen deficiënt bloed en heilzaam is.

4.1 Inleiding voeding


In dit hoofdstuk wil ik wat adviezen geven ten aanzien van voeding. Zoals blijkt uit de vorige hoofdstukken is er bij colitis ulcerosa vaak sprake van een Milt- en Maag-Qi-Xu (wortel) terwijl de ziekte zich lokaliseert in de Dikke Darm (uiting). Ook stagnatie van Lever-Qi - vaak door emoties - speelt hierbij een rol. Bij het verdere verloop van de ziekte kan er een Nier-Yang-Xu ontstaan. De inname van voedsel moet dan ook gericht zijn op:
  • Maag-Qi en Milt-Qi tonificeren,
  • Warmte elimineren (koelen),
  • Vocht oplossen,
  • Slijmvlies-versterkende voeding (Dikke Darm),
  • Nier-Yang versterkend,
  • Hout-Exces (Lever-Qi-stagnatie).

4.2 Tonificeren Milt en Maag


De Milt en de Maag zijn de belangrijkste spijsverteringsorganen in het lichaam en spelen een belangrijke rol in de afbraak van voedsel en de stofwisseling. De juiste omzetting van voedsel en vloeistoffen zijn van wezenlijk belang voor de fundamentele energie in het lichaam. De bron van gezondheid en ziekte wordt gevormd door de spijsvertering. Het is daarom ook belangrijk om goed voedsel te eten om de Milt en de Maag te versterken bij een deficiëntie en / of de Milt te beschermen. Ook de wijze van eten en de temperatuur ervan is zeer belangrijk. Om de Milt haar functies goed te laten uitvoeren wil ik de volgende adviezen en / of regels geven:
  • Goed kauwen op het voedsel. De spijsvertering begint in de mond. Eet je te snel, waardoor je het voedsel niet goed kauwt, dan moet de rest van het lichaam harder werken. Hierdoor raakt je lichaam overbelast en uiteindelijk put het lichaam uit (Milt- en Maag-Qi-Xu).
  • Niet 's avonds laat eten. Indien het voedsel zich 's avonds laat in het lichaam bevindt doet dat een beroep op functies van het lichaam die eigenlijk zouden moeten rusten. 's Avonds laat eten leidt tot een slechte spijsvertering met alle gevolgen van dien.
  • Voedsel moet worden gekookt. Koud en rauw voedsel beschadigt de Milt. Het creëert vocht en slijm, maar uiteindelijk ook warmte. Het lichaam blijft de warmte opwekken om het koude en rauwe voedsel op te warmen en af te breken. Koud voedsel vraagt heel veel van de spijsvertering.
  • Drink dranken die op kamertemperatuur zijn of warmer. Koude dranken zo uit de koelkast zijn schadelijk voor de Milt.
Naast bovenstaande aanwijzingen wordt de Milt, net als andere organen, ook beïnvloed door energetische kenmerken van voedingsmiddelen. Het Aarde-Element heeft zijn eigen smaak, net als groenten en vruchten. De smaak van de Aarde is zoet. Zoals andere smaken bezit ook de Aarde-smaak eigenschappen van zijn overheersende Element, het Hout-Element. Zoete etenswaar dringt door in de organen Milt en Maag, die bij het Aarde-Element horen. Met name granen worden als zoet ervaren en hebben een versterkende werking. Voedsel dat de Milt-Pancreas-Qi [*] versterkt is koolhydraatrijke voeding en een aantal dierlijke produkten. Gekookte rijst is één van de beste voedingsmiddelen om de Milt-Qi te versterken. Spelt, zoete rijst en fijngestampte rijst zijn uitstekend. Verdere heilzame voedingsmiddelen zijn:
  • granen zoals rijst, mais, haver, tarwe, gerst, rogge, spelt, amaranti en quinoa en dergelijke.
  • koolhydraatrijke groenten zoals zwarte bonen, erwten, wortels, bieten, shi-take, pompoen, aubergine, komkommer (gekookt), artisjokken, kastanjes en zoete aardappelen.
  • scherpe groenten en kruiden zoals uien, zwarte peper, prei, knoflook, gember, zoethout en nootmuskaat.
  • een kleine hoeveelheid van zoetmakers zoals gekookt fruit, rijstsiroop, melasse, kersen, gerstemout, dadels en vijgen.
  • indien de deficiëntie van de Milt ernstig is blijkt het raadzaam om kleine hoeveelheden dierlijke produkten te bereiden in een soep zoals b.v. makreel, tonijn, heilbot, ansjovis, rundvlees, runderlever, kip, kalkoen of lamsvlees. Boter is het enige aanbevolen zuivelprodukt wat genuttigd kan worden.
De zoete smaak is goed tegen allerlei deficiënties. Een excessieve consumptie van zoete voedingsmiddelen verzwakt de Milt echter, waardoor er deficiëntie of stagnatie ontstaat (warmte, vochtigheid en slijm). Dit geldt zeker voor geraffineerde of geconcentreerde suikers. Voedingsmiddelen die zowel tijdens een deficiëntie of Exces onbeperkt gegeten kunnen worden zijn b.v. uien, artisjokken, mais en tarwe. Appels en peren dienen met mate gebruikt te worden.

[*] Paul Pitchford spreekt in zijn boek "Healing with whole foods" over Milt-Pancreas-Qi.

4.3 Metaal-Exces (Dikke Darm) verspreiden


Pikant voedsel wordt meestal geconsumeerd om een Metaal-Exces te bedwingen. Gaat het Exces gepaard met Vuur-symptomen zoals koorts, ontsteking, slijm, bloed en pus in de ontlasting dan moet men voorzichtiger omgaan met de pikante voedingsmiddelen die tevens verwarmend zijn. In kleine hoeveelheden kunnen deze voedingsmiddelen Warmte naar de oppervlakte drijven. In grotere hoeveelheden verergeren zij echter de Warmte verschijnselen. Eventueel kan je ook voedsel wat bij het Water-Element hoort eten dat het Exces van zijn Moeder wegneemt. Droogte die ontstaan is door de Warmte verschijnselen kan je met vocht inbrengend voedsel verhelpen. Vocht inbrengende voedingsmiddelen zijn onder andere spinazie, gerst, peren, appels, zeewier, schaaldieren en honing.

4.4 Vochtafdrijvend voedsel


Damp ontstaat door de consumptie van rauw, koud, zoet en slijmvormend voedsel. Het spijsverteringsvuur van de Milt-Pancreas wordt vernietigd door een Exces van rauw voedsel, teveel rauw fruit, groenten, vruchtensappen en dergelijke. Zij veroorzaken dun waterig slijm of Damp. Een excessief gebruik van koud voedsel geeft hetzelfde effect. Voedsel dat Damp oplost is:
  • rogge, amarant (kattestaart), aduki bonen, haver en selderie,
  • sla, pompoen, sjalot, alfalfa en raap,
  • koolrabie, witte peper en rauwe honing.
Bittere kruiden als kamille en Pau d'arco. Rauwe geitenmelk is het enige wat niet leidt tot Dampvorming in het lichaam.

4.5 Slijmvlies versterkende voeding


Voedingsmiddelen en kruiden die de slijmvliezen van de Long en Dikke Darm versterken en/of beschermen zijn de moerasplant (de wortel), lijnzaad en fenegriekzaad. Deze planten verwijderen oude dikke slijmafzettingen en vervangen deze door een nieuwe heldere, vochtige en gezonde slijmvlieslaag. Donkergroene en goud-oranje groenten hebben een beschermend effect op de slijmvliezen omdat zij rijk zijn aan bèta-caroteen. Zij beschermen de slijmvliezen van het gehele lichaam, dus ook die van de Dikke Darm. Nog een aantal voedingsmiddelen met een beschermende werking zijn:
  • broccoli, wortel, pompoen en tarwe,
  • peterselie, kool (boerenkool), raap/knol en waterkers.
Groen voedsel verbetert de vertering van eiwitten en vetten. De excessieve consumptie van vetten en eiwitten bevorderen het ontstaan van darmkanker, wat ook een risicofactor bij colitis ulcerosa is.

4.6 Voedsel (hemostatica) bij bloedingen


Voedsel dat het bloeden tegenhoudt (hemostatica) zoals cayennepeper is één van de beste voorbeelden. Bij colitis ulcerosa spreken we van een gastro-intestinale bloeding die je via de anus verliest, ofwel bloed in de stoelgang. Vocht leidt tot een zwakke spijsvertering en Milt-Xu, wat troebel bloed in de stoelgang veroorzaakt. Koude en rauwe zuivelprodukten zoals b.v. vlees, zuivel, eieren en ijs zijn slijmvormend en dienen zeer beperkt geconsumeerd te worden. Voor verdere adviezen zie het hoofdstuk 4.4 over vochtverdrijvend voedsel. Er zijn verschillende oorzaken van bloedingen, namelijk:
  • Warmte in het bloed:
    Wanneer het bloedverlies chronisch is zijn voedingstoffen die het bloed koelen en koorts verlagen een goede remedie. Goede voedingsmiddelen zijn mung-bonen, zeewier, tofu, gierst en gerst.
  • Deficiënt bloed:
    Ontstaan door insufficiëntie van Qi of door Warmte deficiënt bloed, dan kan je dat verbeteren door de Milt-Pancreas-Qi en het spijsverteringsvuur te versterken. De behandeling bestaat uit voedingsmiddelen en/of kruiden die een bloedstelpende en verwarmende werking hebben. De onderstaande remedies kunnen heilzaam zijn, zie hoofdstuk 4.7.
  • Stagnerend bloed:
    Bloedstagnatie kan ook bloedingen veroorzaken. De behandeling kan bestaan uit onderstaande remedies, voeding en/of kruiden die stagnatie van het bloed verdrijven, zie hoofdstuk 4.7.

4.7 Bloedstelpende remedies


Koelende remedies voor bloedverlies door warmte:
  • eierplant is effectief voor anaal bloedverlies.
  • spinazie heeft een algemene werking om bloed te stelpen.
  • lemoensap heeft eveneens een bloedstelpende werking.
  • brandnetel thee heeft een bloedstelpende werking bij bloedingen in het spijsverteringskanaal.
Neutrale en verwarmende remedies bij deficiëntie van bloed:
  • kastanje is uitermate geschikt bij symptomen als bloed in de stoelgang.
  • guava en prei hebben een algemene hemostatische werking.
  • azijn is speciaal voor het behandelen van anaal bloedverlies. Dosering: 1 theelepel in een kop water.
  • cayennepeper is een uitstekende remedie voor interne en externe bloedingen.
Voedingsmiddelen en specerijen die bloedstagnatie verdrijven zijn:
  • bieslook, knoflook, azijn en basilicum,
  • perzikpitten, bosui, prei en gember,
  • kastanje, rozemarijn, cayennepeper en nootmuskaat,
  • koolrabi, eierplant, witte peper en adukibonen,
  • zoete rijst, pepermunt, boter en geelwortel ofwel curcuma.

4.8 Voeding bij bloeddeficiëntie


Bloeddeficiëntie ontstaat door slechte voeding, of het niet in staat zijn om voedingsstoffen te absorberen of bij bloedverlies (gastro-intestinale bloeding). Chronische ziekten en stagnatie van bloed zijn eveneens aanvullende oorzaken. Belangrijk is om de absorbtie van voedingsstoffen te verbeteren door het gebruik van specifieke voedingsmiddelen die gezond bloed genereren. Om de absorptie te verhogen is het belangrijk de Qi-energie van de Milt-Pancreas te verbeteren en Damp/slijm-condities te reduceren.

Produkten om bloed te versterken zijn: ijzer, foliumzuur en vitamine B12. Voldoende inname van proteïne is ook essentieel. De inname van ijzer alleen is niet voldoende, om ijzer te kunnen absorberen is voldoende koper, B-vitamines en vitamine C noodzakelijk. Plantaardige voeding is prima zoals groenten, granen, noten en zaden. Rijke bronnen van ijzer zijn: chlorofylrijke produkten, zeewier, spruiten, bladgroenten en algen. Foliumzuur bevindt zich in overvloed in micro-algen, spruiten, bladgroenten en produkten rijk aan chlorofyl.

Door het koken van de voeding gaan er echter veel nuttige stoffen verloren. Rauwe of licht gestoomde groene groenten en spruiten zorgen dan voor een ruime hoeveelheid foliumzuur in het dieet. Verder zijn donkere druiven, zwarte bessen, bosbessen en frambozen bloedversterkend. Tevens is voor de opbouw van bloed Japanse fijngestampte rijst vermengd met Artemisia vulgaris een hele goede remedie. Bij ernstige bloedarmoede is het gebruik van dierlijke produkten noodzakelijk zoals royal-jelly, gelatine, karpersoep, mosselen, oesters, runderlever, lamsvlees en kip. Bij tekenen van nierzwakte is lamsvlees of rundvlees heilzaam.

4.9 Voeding en kruiden bij Nier-Qi- en Nier-Yang-Xu


Aanbevolen voeding en specerijen die Nier-Qi versterken zijn:
  • peterselie, tarwebes, zoete rijst en rozebottels,
  • oesterschelp, framboos en zwarte bes.
Voeding en specerijen die Nier-Yang verwarmen zijn:
  • kruidnagel, fenegriekzaad, venkelzaad en anijszaad,
  • zwarte peperkorrel, gember (gedroogd), kaneel en walnoten,
  • zwarte bonen, knoflook, uien en bieslook,
  • bosui, prei, quinoa en kip,
  • lamsvlees, forel en zalm.

4.10 Voeding bij Exces Hout-Element (Lever-Qi-Yu)


Een Hout-Exces kan je verminderen door zure voedingsmiddelen en volop bladgroenten te gebruiken. De zure smaak trekt de onzuiverheden uit het lichaam, breekt ze af en verwijdert ze. Ook bittere en scherpe voedingsmiddelen kunnen worden toegevoegd. Indien Lever-Qi-stagnatie een hoop Warmte heeft opgewekt die zichtbaar wordt als Vuur-symptomen zoals ontstekingen moeten de warme en scherpe smaken worden vermeden. Het is van belang om stoffen als vetten, alcohol, koffie, chemicaliën en zuivelproducten te mijden. Ook zwaar voedsel zoals zoetigheid en vet kan je beter laten staan. Voeding die de Lever-Qi-stagnatie oplossen zijn matig scherpe voedingsmiddelen en specerijen zoals:
  • waterkers, knoflook, uien, bosui en bieslook,
  • basilicum, laurierblad, cardamon, marjolein en komijn,
  • venkel, dille, gember, zwarte peper en radijs,
  • rozemarijn, munt en engelwortel.
Een excessief gebruik van scherpe voedingsmiddelen zoals hete pepers kan de Lever beschadigen en Hitte-tekens veroorzaken. Mildere, minder scherpe voedingsmiddelen die stagnatie kunnen opheffen zijn:
  • bieten, zoete rijst, aardbeien en perzik,
  • kersen, kastanje, pijnboompit en kool,
  • koolrabi, bloemkool, broccoli en spruitjes.
Rauw voedsel zoals kiemen van graan, bonen en zaden, frisse groenten en fruit kan de Lever-Qi-stroom stimuleren. Rauw voedsel dient met mate gegeten te worden daar de Milt niet van rauw koud voedsel houdt.

4.11 Heilzame voeding bij Colitis ulcerosa


Ontstekingen in de Dikke Darm kunnen ontstaan door onderdrukte emoties en de hieraan gerelateerde Qi-stagnatie van de Lever. Eveneens kunnen zij het gevolg zijn van verkeerde voeding zols het eten van veel te veel vlees en een overmaat aan arachidonzuur in het lichaam. Colitis ulcerosa wordt veroorzaakt door een Exces met Hitte- en Damptekens. De wortel ligt vaak in Milt-Pancreas-deficiëntie wat zich lokaliseert in de Dikke Darm (Warmte-Vocht). Naast een versterkend dieet voor de Milt-Pancreas (Damp) dient men zich ook tegelijkertijd aan een Maagvuur-dieet te houden (koelend).

Voedingsmiddelen die zeer verkoelend kunnen werken zijn:
  • sla, banaan, sojaproducten, spinazie en komkommer,
  • graangras, microalgen, moerasplant en yoghurt.
Veel symptomen van colitis ulcerosa kunnen ook veroorzaakt worden door een intolerantie voor zuivelproducten en deze dienen dan ook uit het dieet geschrapt te worden. Een heel goede remedie voor Hitte in de Maag en Darmen is lijnzaad. Lijnzaad is rijk aan linolzuur wat een beschermende werking heeft op de ontsteking bevorderende invloeden van arachidonzuur. Het beste resultaat geeft lijnzaad door het als thee te drinken. Lijnzaadthee is een oude volksremedie uit Europa tegen algemene gastro-intestinale zweren, ontstekingen en bloedingen. Het heeft een kalmerende invloed op voornoemde symptomen.

Verdere nuttige voedingsmiddelen bij colitis ulcerosa kunnen zijn:
  • omega-3 vetzuren:
    Zowel plantaardig als dierlijk (vis) omega-3 vetzuur versterkt het immuunsysteem op cellulair niveau en ondersteunt bij het vernietigen van tumorcellen. De immuunversterkende capaciteit van de omega-3 vetzuren maken deze geschikt voor de behandeling van degeneratieve ziekten zoals colitis ulcerosa.
  • spelt:
    Spelt versterkt de Milt-Pancreas en wordt vaak gebruikt bij diarree of constipatie, slechte vertering en verdere intestinale ziekten zoals colitis ulcerosa.
  • banaan:
    Bananen hebben een zoete smaak. Banaan heeft een koelende werking bij Warmte/Hitte. Deze gele rakker smeert de darmen en behandelt constipatie en zweren. Rijpe bananen zijn meer geschikt om diarree te behandelen (colitis plus aambeien). Bij Damp is deze vrucht weer minder geschikt.
  • lijnzaad:
    Lijnzaad is boven dit lijstje reeds beschreven.

4.12 Voeding bij Maagvuur en Hitte-geïndiceerde zweren


Bij warmte in de Dikke Darm (ulceraties) kan je het dieet volgen van Maaghitte. Dieetsuggesties voor Maaghitte en zweren zijn het mijden van:
  • gefrituurd voedsel, verhitte vetten van slechte kwaliteit, koffie en hete specerijen,
  • alcohol, rood vlees, excessief zoutgebruik, azijn, citrusfruit en pruimen.
Produkten om Maagvuur te elimineren moeten kalmerend en bevochtigend zijn zoals:
  • water, soep, haverzemelen, gerst, rijst en graangras,
  • honingwater, banaan, avocado, tofu, sojamelk en melk (van de geit),
  • yoghurt (van de geit), spinazie, komkommer, kool, aardappel en sla,
  • vloeibaar chlorofyl en microalg.
Het is van belang een goede balans te ontdekken binnen het kader van de Milt en de Maag. Maagvuur koelende producten verzwakken weer de Milt, die van Warm droog voedsel houdt en gevoelig is voor Damp. Om een verstandige balans te vinden moet men geen producten eten die maagverhittend zijn, anderzijds ook weer niet te veel producten gebruiken die een koelende en bevochtigende werking bezitten.